Moda perakendesinin dünyada en çok konuştuğu konulardan biri hiç şüphesiz sürdürülebilirlik ve döngüsel moda kavramları. Sizlerle dünya genelinde markaların bu yönde yaptığı çalışmaları düzenli olarak paylaşıyoruz.
Türkiye’de bu yönde yapılan yatırım ve çalışmalar dünyaya göre biraz geriden geliyor. Geçtiğimiz günlerde Akasya AVM’de Türkiye’nin ilk döngüsel mağazasının açılışını yapan Nivogo’nun Kurucu Ortağı Arnas Akbaş ve CMO’su Tunahan Kafa ile Türkiye’deki ve dünyadaki döngüsel modayı ve şirketin hedeflerini konuştuk.
“Öncelikle bize Nivogo’nun hikayesinden biraz bahsedebilir misiniz? Şirket nasıl kuruldu, şu anda yaptığınız iş nedir, hedefleriniz nelerdir sizden dinleyebilir miyiz?”
Nivogo’nun hikayesini anlatmadan önce ismimizin anlamından bahsetmek isterim. Nivogo olarak biz, “yeni” (nivo) ve “harekete geçmek” (go) kelimelerinden oluşan bir döngüsel dönüşüm hareketiyiz. Amacımız yeninin tanımını değiştirerek, satın alındıktan bir süre sonra kullanım sürelerini tamamladığı düşünülen ve potansiyel atık olarak görülen ürünleri, yeniden hayata döndürmek. Böylece yeniyi potansiyel atık olmaktan çıkararak umuda dönüştürüyoruz. Nivogo’nun doğuş hikayesi de moda sektöründe hala kullanılabilir nitelikteki ürünlerin atık olarak görüldüğünü fark etmemizle başlıyor.
Nivogo’nun hikayesini anlatırken kullanmayı çok sevdiğimiz, faaliyet gösterdiğimiz güncel duruma çok uyduğunu düşündüğümüz bir analoji var, onu paylaşmak isterim. Gabriel Garcia Marquez’in Kırmızı Pazartesi kitabını pek çoğumuz biliyordur. Kitap, işleneceğini herkesin bildiği bir cinayetin hikayesini anlatır ve ilk cümlesinde kitabın sonunda ne olacağını okuyucuyla paylaşılır. Hem katilin hem kurbanın hem de kasaba sakinlerinin tamamının işleneceğinden haberdar olduğu bu cinayetin işlenecek olmasından rahatsızlığını herkes ne kadar dile getirse de kimse gerçekten gerekli olan adımı atarak cinayeti önlemeye yeltenmez. Moda sektöründeki durum da bu kitabın hikayesine hayli benziyor. Rakamlara baktığımızda moda endüstrisinin çevreye verdiği ciddi ancak önlenebilir zarar kendini apaçık gösteriyor. Tüm insanlığın ürettiği karbon emisyonunun %10’u moda sektöründen kaynaklanırken bu sektörün sebep olduğu atıklar küresel atığın da %4’ünü oluşturuyor ve moda endüstrisi ne yazık ki petrolden sonra dünyayı 2. en çok kirleten büyük endüstri haline getiriyor. Biz Nivogo olarak işlenecek bu cinayete olan rahatsızlığını sadece dile getiren bir kasaba sakini değil, herkesin işleneceğini bildiği bu cinayeti önlemek için kollarını sıvayan ve çalışmaya başlayan taraf olmak istiyoruz.
Moda sektörü üzerine yaptığımız incelemelerde neredeyse her markanın depolarında aslında iyi durumda olmasına rağmen farklı sebeplerden satılamadığı için raflardan çekilmiş ürünlerin beklediğini gördük. Nivogo olarak bir mucize bekleyen bu ürünleri kendi teknolojik altyapımız ve yenileme merkezimizle döngüsel ekonomiye geri kazandırmak için çalışmalara başladık. Nivogo’da marka ortaklarımızdan gelen ürünleri tersine lojistik ile Türkiye’nin ilk ve en büyük yenileme merkezi olan Gebze’deki tesislerimize alıyoruz. Burada öncelikle ürünlerin yenileme ihtiyaçlarını belirliyor, bu ihtiyaçlara uygun kendi geliştirdiğimiz yapay zekâ temelli bir NivoKod tanımlıyoruz. NivoKod ile tanımlanan ürünler, teknolojimizin belirlediği rota optimizasyonuna göre döngüsel dönüşüm yolculuğuna başlıyor. Lostra, terzi, temizleme ve ütüleme atölyelerine giderek yenilenen ürünler, geliştirdiğimiz yapay zekâ temelli akıllı fiyatlandırma teknolojisi ile fiyatlandırılıyor. Yenileme işlemleri gerçekleşen, dezenfekte edilen ve tekrar kullanıma hazırlanan ürünleri satışlarının yapılacağı noktalara iletiyoruz. Ağustos ayında açılan Türkiye’nin ilk döngüsel mağazası Nivogo Akasya ile yenileme merkezimize aldığımız ürünler arasına kullanıcıların da dolaplarında duran, artık ihtiyaç duymadıkları kıyafetleri ekledik.
Şu an Nivogo olarak en büyük hedefimiz hızlı moda sektörüne sunduğumuz bu döngüsel ve sürdürülebilir alternatifin kullanıcılar ve markalar için bir alışkanlık haline gelmesi. Hem lineer iş modellerini döngüselleştirdiğimiz marka ortağı sayımızı hem de döngüsel dönüşüm hareketimize ortak olan kullanıcı sayımızı artırmayı amaçlıyoruz. Özellikle Türkiye’nin her yanından kullanıcının döngüsel alışveriş deneyiminden yararlanabilmesi için planladığımız, online platform projemiz üzerine de çalışmalarımız sürüyor. Bu şekilde döngüsel alışverişi herkes için erişilebilir bir hale getirmeyi ve Nivogo’nun çevreye olan olumlu etkisini gittikçe arttırmayı hedefliyoruz.
“Dünyada döngüsel moda ve sürdürülebilirlik çalışmalarını nasıl değerlendiriyorsunuz?”
Hepimizin bildiği gibi sürdürülebilirlik çağımızın en sık konuşulan konularından biri haline gelmiş durumda. Ancak günümüzde modanın sürdürülebilir bir endüstri olduğunu söyleyebilmek pek de mümkün değil. Bugün bir yılda yaklaşık 100 milyar parçadan fazla giyim ürünü üretiliyor. Her yıl 100 milyar ürün üretilirken, bu ürünlerin %85’i farklı sebepler yüzünden imha ediliyor. Ayrıca, bu imha edilen ürünlerin %30’undan fazlası henüz bireysel kullanıcıya dahi ulaşamamış ürünler. Bu hızlı ve yüksek miktarlarda üretimin sonucu da tabi ki yıkıcı oluyor. Bahsettiğim gibi moda sektörü şu anda dünyayı en çok kirleten 2. sektör durumunda. Ancak moda sektörü karbon emisyonu veya su israfı gibi kavramları çağrıştırmadığı için sürdürülebilirlik tartışmalarının çok da odağında olmuyor.
Bu yüzden hem ülkemizde hem de dünyada moda alanında bir an önce sürdürülebilirlik adına gerekli adımları atmamız gerekiyor. Pek çok markanın oluşturduğu kıyafet kumbaraları ile eski kıyafetleri geri dönüşüm amacıyla topladığını görüyoruz. Ancak geri dönüşüm de aslında hem süreç boyunca daha fazla kaynak tüketildiği için, hem de bir ürünün geri dönüştürülmesinin ne olursa olsun o ürünün ömrünü tamamladığı anlamına geldiği için yeteri kadar etkili bir çözüm olamıyor. Ya da dünyada “greenwashing” olarak bilinen “yeşil yıkama ya da yeşil aklama”; karşımıza çıkıyor. Burada amaç, markaların çevreci olarak algılanmasını sağlamak olurken, çevreci olmak iddiası da yine bir reklam ve pazarlama aracı olarak kullanılıyor. Bizim sürdürülebilir moda anlayışımızda ise, halihazırda üretilmiş kıyafetlerin ömrünü uzatarak onları yeniden döngüsel ekonomiye kazandırmak var. Biz Nivogo olarak insanlara alışveriş alışkanlıkları hakkında farkındalık kazanmalarına yardımcı olduğumuza inanıyoruz. Çünkü döngüsel moda ilk önce kendi dolabımızda başlıyor. Sürdürülebilir bir dünya için asıl olarak sahip olduğumuz ürünleri dikkatli kullanmamız, önerilere uygun temizlememiz ve aşırıya kaçmadan yalnızca gerektiği kadar alışveriş yapmamız gerekiyor. Çünkü ancak bu şekilde tam olarak sürdürülebilir bir moda anlayışına ulaşabilir, bizden sonra gelecek nesillere de yaşanabilir bir dünya bırakabiliriz.
“Türkiye’de döngüsel moda ve sürdürülebilirlik çalışmalarını nasıl değerlendiriyorsunuz? Sizce Türkiye’de bu alandaki farkındalığı artırmak için neler yapılabilir?”
Türkiye’deki döngüsel moda ve sürdürülebilirlik çalışmalarını ilk olarak iş modellerinin lineerliği açısından değerlendirmemiz daha doğru olacaktır. Moda sektöründe faaliyet gösteren pek çok şirketin deposu çoğunlukla kullanıcıyla buluşamamış ancak tekrar hayata döndürülebilecek ürünlerle dolu ve aslında şirketler de bu durumdan rahatsız. Ancak Türkiye’deki pek çok şirket lineer yapılarından dolayı bu ürünlerin tekrar döngüye ve ekonomiye kazandırılabileceği bir altyapıya sahip değil. Biz de tam burada devreye giriyoruz. Nivogo olarak döngüsel iş modeline göre geliştirdiğimiz teknolojik altyapımız ile Gebze’de yer alan Türkiye’nin ilk ve en büyük Yenileme Merkezi’nde çalışmalarımızı gerçekleştiriyor, marka ortaklarımızın lineer iş modellerini döngüselleştiriyoruz. Sonuç olarak bilinç ve farkındalık kazandırmak tabi ki çok önemli ancak bunların ötesinde eyleme geçmek için altyapının sağlanması da hayati bir önem taşıyor.
Farkındalığın artması açısından inceleyecek olursak üretici kadar bireysel kullanıcıların da farkındalık kazanmasının önemli olduğunu düşünüyorum. Çünkü, hızlı modanın yarattığı olumsuz etkilerin tek sorumlusunun hızlı üretim yapan markalar olmadığını vurgulamamız gerekiyor. Kullanıcılar da mağazaya girdiklerinde yeni ürünleri, yeni koleksiyonları göremeyince hayal kırıklığı yaşıyor. Bu beklentileri karşılamak amacıyla, markalar üretimlerini hızlandırmak ve sürekli yeni koleksiyonlar çıkarmak zorunda kalıyor. Araştırmalara göre dolaplardaki kıyafetlerin %80’i kullanılmıyor. Ortalama 7 kez giyilen bir ürün çöpe atılıyor. Bu yüzden öncelikle kullanıcıların döngüsel modayı günlük alışveriş alışkanlıklarına sürdürülebilir bir alternatif olarak görmesini sağlayacak farkındalığa ulaşmaları gerekiyor. Biz de Nivogo olarak bu alışkanlığı olabildiğince fazla kullanıcıya kazandırmak için çalışmalarımıza devam ediyoruz. Nivogo, hızlı moda ve perakende sektöründeki uygulamaları yakından deneyimleyerek farkındalık kazanmamız sonucunda doğdu ve ne kadar çok kullanıcı döngüsel dönüşüm hareketinin ve sürdürülebilirliğin gerekliliğinin farkına varırsa işte o zaman üreticiler de bu konuda harekete geçmek için çalışmalarını hızlandıracaktır. Şu an bulunduğumuz noktada Türkiye, döngüsel moda ve sürdürülebilirlik çalışmaları açısından yolun başında. Ancak döngüsel dönüşüm hareketi Nivogo ile bu kavramlar herkes tarafından ulaşılabilir olacak ve bu sayede hem etki alanımız hem de çevresel etkimiz gittikçe artacak.
“Türk perakende sektöründe Nivogo şu anda ne tür işler yapıyor, edindiği misyon nedir?”
Türk perakende sektöründe döngüsel dönüşümün öncüsü olma rolünü üstlendiğimizi rahatlıkla söyleyebilirim. Nivogo olarak, kullanıcılardan ve marka ortaklarından aldığımız ürünleri yenileyerek ömürlerini uzatıyor ve döngüsel ekonomiye geri kazandırıyoruz. Bu sayede kullanıcılara daha sürdürülebilir ve sorumlu bir alışveriş deneyimi sunuyoruz. Misyonumuz dünyamızın geleceğini tehlikeye atan atık oluşumunun önüne geçmenin yanı sıra bu konuda topluma döngüsellik bilincini kazandırmak ve perakende sektöründe uyumlu iş modelleri ile şirketlerin döngüsel dönüşüme dahil olabilmeleri için gerekli altyapı desteğini sağlamak. Misyonumuzun eyleme geçtiği günden bu yana Nivogo olarak, Gebze’deki 5 bin metrekarelik Türkiye’nin ilk ve en büyük yenileme merkezinde, 500.000’i aşkın ürünü yenileyerek döngüsel ekonomiye kazandırdık. Yenilediğimiz ürünlerle, bu ürünlerin sıfırdan üretilmesi için gerekli olacak 3 milyar litrenin üzerinde suyun israfını önledik ve binlerce ton karbon emisyonunun önüne geçtik. Günümüzde yalnızca bir yılda dünyanın yaklaşık 1,5 yıllık kaynağını harcıyoruz, önümüzdeki tablonun gittiği yeri görebildiğimiz bu günlerde döngüsel dönüşüm hareketini dünyamızın üzerindeki yükü azaltmaya yardım edecek bir destek olarak görüyoruz. Hedefimiz yaptığımız çalışmaların insanlarda farkındalık yaratmasını ve döngüsel yolculuğu keşfetmek için adım atmalarını sağlamak.
“Akasya AVM’de bir mağazanız açıldı yakın zamanda. Bu mağazanın açılış amacı nedir, açıldıktan sonra müşteriler tarafından nasıl karşılandı?”
Döngüsel dönüşüm hareketine marka ortaklarımızın yanı sıra dünyadaki yıllık 85 milyar moda ürününün %70’lik kısmından sorumlu olan bireysel kullanıcıları da döngüsel dönüşüm hareketimize dahil edebilmek için Türkiye’nin ilk döngüsel mağazası Nivogo Akasya’yı açtık. Akasya mağazamızla birlikte, bireysel kullanıcıların fatura, sertifika veya satış belgesi gibi bir belge ile orijinalliği kanıtlanabilen ürünlerini Nivogo Akasya’ya getirerek döngüsel dönüşüm hareketinin bir parçası olabilmeleri için olanak sağlamış olduk. Böylece kullanıcılarımız için, hem dolaplarında artık ihtiyaç duymadıkları kıyafetleri getirerek karşılığında mağazamızda geçerli NivoPuan kazanabildiği hem de Nivogo’nun yenilediği ürünlerden alışveriş yapabildiği döngüsel bir alışveriş deneyimi sağlamış olduk. Döngüsel dönüşüm hareketimizi mümkün olduğunca ulaşılabilir kılmaya çalıştığımız bu süreçte Akasya AVM gibi trafiğin çok yüksek olduğu bir yerde mağazamızı açmamızın nedeni ise moda sektöründe sürdürülebilir ve döngüsel bir seçeneğin varlığını kullanıcılarımızın da fark etmesini sağlamak. Hızlı üretim ve tüketimin akışına kapılmış ve her yıl binlerce atığın oluşmasına neden olan moda sektörünün yanında, döngüsel dönüşüm hareketinin öncüsü Nivogo olarak Akasya’da kullanıcılarımıza sürdürülebilir ve döngüsel alışveriş alternatifi sunuyoruz.
Mağazamızın açılışının kullanıcılarımız tarafından oldukça olumlu karşılandığını söyleyebilirim. Sürdürülebilirlik bilincini kazanmış ve tüketim çılgınlığının farkında olan her birey tarafından da içtenlikle olumlu karşılanacağımızı düşünüyorum. Moda endüstrisinde döngüsel dönüşüm hareketi sektördeki daha pek çok marka tarafından benimsenmesi gerekiyor ve kullanıcılarımız sayesinde gerçekleştirmek için çalıştığımız misyonumuzun giderek daha büyük bir alana yayılacağına ve onların da desteğiyle farkındalık açısından etkinin büyüyeceğine inanıyoruz. Bu yüzden bir kez daha bize ve döngüsel dönüşümün varlığına ve en önemlisi gerekliliğine inanan kullanıcılarımıza teşekkür etmek istiyoruz.
“Nivogo mağazalarını genişletmeyi düşünüyor musunuz?”
Döngüsel alışveriş deneyimini kullanıcılarımız için daha ulaşılabilir hale getirmek ana hedeflerimizden. Bu amaçla kullanıcılarımızın hem dolaplarında artık ihtiyaç duymadıkları kıyafetleri getirip bırakabilmesi, hem de Nivogo’nun yenilediği ürünlerden alışveriş yapabilmeleri için yeni mağazalar açmayı hedefliyoruz. Farklı lokasyonlarda açmayı planladığımız mağazalarımız sayesinde Nivogo’nun varlığının altında yatan fikri ve bilinci de büyütebileceğimizi düşünüyoruz. Ayrıca üzerinde çalıştığımız online platformumuz ile yalnızca mağazalarımızın bulunduğu yerlerden değil Türkiye’nin her köşesinden kullanıcının döngüsel dönüşüm hareketimizin bir parçası olabilmesini amaçlıyoruz.