Moda markaları; tüketicilerden, yasa koyuculardan ve yatırımcılardan sürdürülebilirlik kimlik bilgilerini iyileştirmeleri için artan baskılarla karşı karşıya kaldıkça, artarak yeni döngüsel iş modellerine geçiyorlar.
Şirketler; geri dönüştürücüler, ayrıştırıcılar, toplayıcılar ve diğer iş ortaklarıyla tedarik zincirlerinde ek ilişkiler kurarken, bu geçişler aynı anda hem heyecan verici fırsatları hem de durum tespiti açısından yeni zorlukları beraberinde getiriyor.
Bu, 16-17 Şubat tarihleri arasında Paris’te gerçekleşen OECD Hazır Giyim ve Ayakkabı Sektöründe Durum Tespiti Forumu’nda tartışılan konulardan da biriydi.
Avrupalı hazır giyim ve tekstil üreticilerini temsil eden bir kurum olan Euratex’in sürdürülebilir iş direktörü Mauro Scalia, hem “heyecan verici” hem de “zorlu” olarak nitelendirdiği tekstil sektörünü iyileştirmek için ülkelerinde şu anda yaklaşık 16 yasa üzerinde çalışıldığını söyledi.
Scalia, Avrupa’da her yıl 7,5 milyon ton tekstil atığının yalnızca yaklaşık yüzde 1’inin geri dönüştürüldüğünü söyledi. Amaç, 2030 yılına kadar 2,5 milyon ton elyafı geri dönüştürmek. “Bu kadar açık ve net bir amaca sahibiz”, dedi fakat bunun toplama, sınıflandırma ve diğer işlemler için 150 ila 250 ilave tesisi içeren ‘yeni bir altyapı ve değer zinciri’ gerektirdiğini de sözlerine ekledi.
Scalia, değer zinciri büyüdükçe ve moda şirketlerinin normalde birlikte çalışmayacakları, örneğin tasnif ve kimya endüstrilerinden iş ortaklarıyla işbirliği yapmaya başladıkça, bunun endüstrinin “keşfedilmemiş bölgelere” doğru ilerlediği anlamına geldiğini söyledi.
Acil eğitim ihtiyacı, beceri geliştirme
Global Fashion Agenda’nın halkla ilişkiler direktörü Maria Luisa Martinez Diez, doğrusaldan döngüsel modellere geçişin yeni zorluklar getireceğini kabul etti. Bu nedenle, gereken özenin gösterilmesini sağlamak, işsizlik ve dışlanma riskini en aza indirmek için “eğitim ve beceri geliştirmeye ihtiyaç var” dedi.
Bu eğitim elbette yeni ekipmanları çalıştırmak ve bakımını yapmak gibi teknik yeterlilik eğitimlerini de içeriyor, ancak aynı zamanda dijital okuryazarlığı da kapsıyor. Örneğin elyafları geri dönüştürürken, döngüsel moda endüstrisinde giderek daha fazla kullanılan modern, veri odaklı sistemleri kullanma konusunda çalışanları eğitmek bunlardan biri.
Diez, Global Fashion Agenda’nın 2020’de Bangladeş’te tam da bunu yapmak için ülkedeki tekstil geri dönüşümünün gelişimini destekleyerek Döngüsel Moda Ortaklığını başlattığını belirtti. Ortaklık şu anda 80 üretici, yaklaşık 20 geri dönüştürücü ve 20 küresel marka ile çalışıyor. Proje 2025 yılına kadar devam edecek ve o zamandan bu yana ortaklık Vietnam ve Kamboçya’ya kadar genişletildi.
İsveçli moda devi H&M’in sürdürülebilirlik geliştirme müdürü olan Tobias Fischer, sektörün artan mevzuat ve tüketici davranışını döngüsel modellere kaydırmanın getirdiği ek zorluklarla karşı karşıya olduğunu da belirtti. “Pek çok iş fırsatı görüyoruz, ancak fırsatların olduğu yerde riskler de var” dedi, şirketler durum tespiti ile uğraşmaktan birinci ve ikinci aşamadan ötesine geçmekte zorlanıyor.
Yeni fırsatlar ve döngüsel dönüşümde değişen kaldıraç
Döngüsel pazara girerken yeni, genellikle daha az resmi iş ortakları getirirken karşılaşılan zorluklar olsa da, hiç şüphesiz heyecan verici yeni fırsatlar da var.
Global Fashion Agenda’dan Diez, döngüsel iş modelleriyle izlenebilirliği artırmak ve daha iyi değer dağılımı sağlamak gibi “Döngüsel bir ekonomide sosyal açıdan işleri daha iyi yapma potansiyeli var” diyor.
Euratex’ten Scalia, doğrusal değer zincirlerinin ek teknik bilgiye ihtiyaç duyulan daha karmaşık zincirlere doğru evrildikçe, büyük moda markaları ve tedarikçiler arasındaki kaldıraçta da bir kayma görüyoruz dedi.
Örneğin endüstri, yenilikçi yeni malzemeler yaratabilen veya elyafları geri dönüştürebilen artan sayıda küçük şirket görüyor, bu daha büyük moda markalarının dikkatini da çekti ve hatta bu tür şirketlere yatırım yapmaya başladılar. Bunun bir örneği, Temmuz 2022’de İspanyol moda devi ve Zara’nın sahibi Inditex’in, patentli tekstil geri dönüşüm süreçlerine güç veren teknoloji şirketi Circ’e yatırım yapmasıydı.
Scalia, “Moda markalarının elyaf üreticileriyle farklı bir şekilde işbirliği yaptığını görüyoruz” dedi. “Döngüsel dönüşüm, yeni bir tür işbirliğini teşvik ediyor çünkü dünyanın her yerinde bulabileceğim bir ürün satın almıyorum. Tedarikçilerimle çalışmam gerekiyor; Teknik olarak neyin mümkün olduğunu ve onlara nasıl yardımcı olabileceğimi konuşmam gerekiyor.”
Scalia döngüsel ekonomileri, “5-6 yıl önce gündemde olmayan” ancak giderek daha fazla düzenleme gerektirecek olan “kârlılık ve sürdürülebilirliğin bir araya geldiği” bir alan olarak özetledi.