Reuters’ın son raporları, İspanyol moda devi Inditex’i Hindistan’daki tedarikçi fabrikalarından İspanya’daki lojistik merkezlerine hava kargo gönderilerini %70’e kadar artırmakla suçladı. Hava kargosundaki bu artış ve bununla ilişkili çevresel etki, şirketin 2040’a kadar net sıfır emisyon hedefini takip ederken büyümeye ve satışları artırmaya devam etme yeteneğini sorgulatıyor.

Reuters tarafından analiz edilen verilere göre Inditex, Ağustos 2023 ile Ağustos 2024 arasında Hindistan’dan İspanya’daki lojistik merkezine 3.865 hava sevkiyatı gerçekleştirdi ve bu, bir önceki yılın aynı dönemine kıyasla %37’lik bir artışı temsil ediyor. Bu artış özellikle 2024’ün ilk sekiz ayında yoğunlaştı ve şirket bu dönemde Hindistanlı tedarikçilerinden 3.352 hava sevkiyatı gerçekleştirdi ve bu, 2023’teki aynı döneme kıyasla %70’lik bir artışı temsil ediyor.

Buna karşılık, İsviçreli STK Public Eye tarafından Reuters ile paylaşılan gümrük verilerine göre, 2023’teki aynı dönemde hava gönderileri 2022’ye kıyasla yalnızca %44 arttı. Hindistan’dan İspanya’ya hava taşımacılığındaki bu artış, bir önceki yılki %26’dan %31’e yükselen Bangladeş’ten İspanya’ya gönderilere de yayıldı.

Yılın ilk aylarındaki Inditex’in davranışının ötesinde, kamu işletmesi ICEX España Exportaciones e Inversiones tarafından toplanan veriler, 2024’ün ilk dokuz ayında Asya üretici ülkelerinden İspanya’ya yapılan hava kargo gönderilerinin 2,48 milyar avroya ulaştığını gösterdi. Bu, bir önceki yılın aynı dönemine kıyasla %28’lik bir artışı temsil ediyor ve mal taşımacılığı için hava kargoya doğru daha yaygın bir endüstri eğilimi olduğunu gösteriyor. Inditex’in rakamlarıyla karşılaştırıldığında, bu İspanyol moda devinin yaklaşık %30’luk ortalama artışa girmesine neden oluyor, ancak bu %70’lik zirve Ocak ve Ağustos 2024 arasında kaydedildi.

Daha geniş bağlamda bakıldığında, veriler hava kargo taşımacılığındaki artışın Somali korsanlarının neden olduğu güvensizlik ve Yemen’deki Husi isyancılarının saldırıları sonucu Kızıldeniz’deki lojistik gerginliklere yanıt olarak geldiği bir dönemi yansıtmaktadır. Sonuç olarak, Asya’da kaynak ağlarına sahip Batılı şirketlerin tedarik zincirleri etkilenmiştir ve etkilenmeye devam etmektedir.

Bunun kanıtı son haftalarda Husi’lerin ticaret gemisi ‘Anadolu S’ ve ABD uçak gemisi USS Abraham Lincoln’e saldırılar düzenlemesiyle devam etti. İkincisi, caydırıcı olmak ve seyrüsefer özgürlüğünü sağlamak için bölgede bulunuyordu, ancak nihayetinde Husiler tarafından İsrail ile bağlantılı ülkelere karşı protestolarının bir parçası olarak saldırıya uğradı. Husiler, eylemlerinin 7 Ekim 2023’te Hamas’ın İsrailli sivillere yönelik saldırısının ardından İsrail’in Gazze ve diğer işgal altındaki topraklardaki askeri harekatından etkilenen Filistinlilerle dayanışma içinde olduğunu iddia ediyor. Bu tırmanış, Kızıldeniz’den mal taşımacılığını aksatarak 2023’ün sonlarına doğru hava kargo taşımacılığında artışa neden oldu ve tedarik zincirlerini etkiledi.

Inditex’de Artan satışlar, artan sera gazı emisyonları

Reuters raporunu da göz önünde bulundurarak, Inditex ve iş modeline daha özel olarak odaklanıldığında, Zara ana şirketi 2023 mali yılını önceki mali yıla kıyasla %10,37 artışla 35,947 milyar avroluk ciro artışıyla kapattı. Bu ciro artışına, 2022’nin sonunda kaydedilen sonuçlara kıyasla %30 artışla 5,395 milyar avroya yükselen net kârda önemli bir artış eşlik etti. Bu olağanüstü performans o zamandan beri 2024’te önemli ölçüde azaldı. Peki bu, çok uluslu şirketin çevresel ayak izine nasıl yansıdı?

Inditex’in 2023 yıllık raporunun sayfalarına, özellikle de ‘Çevre’ bölümüne bakıldığında, şirket, karbon ayak izini azaltarak 2040 yılına kadar “net sıfır emisyon” hedefine ulaşmayı hedeflemesine rağmen, 2023 yılında Inditex’in sera gazı (GHG) emisyonlarını 2022’ye kıyasla nasıl artırdığını ayrıntılarıyla anlatıyor. Bu artış büyük ölçüde yaygındı; Kapsam 1 emisyonlarında %2,49 artış; Kapsam 2 emisyonlarında %5,21 azalma; ve Kapsam 3 emisyonlarında %5,19 artış yaşandı.

Bu rakamlar yalnızca 2022’de üretilen emisyonları değil, aynı zamanda Inditex’in çevresel etki azaltma hedefleri için temel yıl olan 2018’de üretilen emisyonları da %0,17 oranında aştı. Genel olarak şirket, 2023’ü 16.430 kiloton karbondioksit eşdeğeri toplam sera gazı emisyonuyla kapattı; emisyon hesaplama metodolojisindeki değişiklikler nedeniyle önceki yıla göre net bir karşılaştırma olmamasına rağmen Inditex, bu sonucu 2018’e kıyasla “istikrarlı” olarak tanımladı.

Inditex’in ürünlerinin nakliyesi ve dağıtımından kaynaklandığı tespit edilen GHG emisyonları, çokuluslu şirketin toplam GHG emisyonlarının %8,4’ünü oluşturuyordu. Bu yüzde, 2023’te %12,1’e fırlayarak şirketin Kapsam 3 GHG emisyonlarını, özellikle nakliye ve dağıtımla ilgili olanları kontrol altına alma mücadelesini vurguladı. Reuters tarafından sağlanan veriler göz önüne alındığında, bu rakamın 2024’te tekrar artması bekleniyor, ancak bunun Inditex’in toplam Kapsam 3 GHG emisyonlarını yukarı çekip çekmeyeceği belirsizliğini koruyor.

Şirket, Kapsam 3 kategorilerindeki emisyonları azaltmak da dahil olmak üzere çevresel hedeflerine ulaşmak için İklim Geçiş Planı’nda özetlenen stratejilere güvenmeye devam ediyor. Bu amaçla, hava kargo operasyonlarında fosil yakıtlara alternatif yakıt kullanımı da dahil olmak üzere çeşitli girişimlerde bulunuyorlar. Bu plan, Repsol ve Iberia ile yapılan stratejik bir anlaşmayla yönetiliyor, ancak şu anda Madrid-Barajas Havaalanı’ndaki lojistik operasyonlarıyla sınırlı ve henüz Inditex’in Asyalı tedarikçileri ile İspanyol lojistik merkezleri arasındaki hava kargo lojistik operasyonlarının yoğunlaştığı Zaragoza Havaalanı’nda değil.

Inditex’in tedarikçi ağındaki Asya’nın (göreceli) ağırlığı

İspanya-Asya bağlantısını ve hem sera gazı emisyonlarındaki hem de Hindistan ve Bangladeş’e yönelik hava kargo kullanımındaki artışı daha fazla incelemek için, iki ülkenin Inditex’in en büyük 10 tedarikçi ülkesi arasında yer aldığı ve şirketin 2023’te ürettiği giysilerin %98’ini oluşturduğu belirtilmelidir. Tedarikçi sayısı açısından Çin 367 tedarikçiyle başı çekerken, onu Fas (216), Türkiye (186), Bangladeş (150), İspanya (138), Hindistan (122), Portekiz (114), Pakistan (69), Vietnam (11) ve Kamboçya (2) takip ediyor.

Liste, Inditex yönetiminin iş modelinin doğru resmini vurgulayarak, 2023’te şirketin 45 ülkede 1.733 doğrudan tedarikçisi olduğunu belirtti. Şirket, “2023’te giysilerini üreten kesim, dikim, boyama, yıkama, baskı ve apre fabrikalarının çok önemli bir kısmının” “İspanya’da veya Portekiz, Fas ve Türkiye gibi yakın ülkelerde” bulunduğunu belirtti.

Bu yakın üretim 2024’te devam ederse veya artmaya devam ederse, bu Inditex’in daha dayanıklı olmasını ve cirosunu artırırken karbon emisyonlarını daha iyi kontrol edebilmesini sağlayacaktır, ancak kârlar üzerindeki etkisi henüz görülmedi. Şirket, Kızıldeniz ve Süveyş Kanalı’ndaki gerginliklerin bilançoları için oluşturduğu potansiyel risk konusunda daha önce uyarıda bulunmuştu ve bu da artan ulaşım maliyetlerine yol açabilir. Hava taşımacılığı, yalnızca daha yüksek çevresel maliyeti nedeniyle değil, aynı zamanda ekonomik maliyeti nedeniyle de şirketin önceliği olmamıştır ve yalnızca istisnai durumlarda kullanılır.

Tedarikçi listesinin ve şirketin değer zincirinde Çin, Bangladeş, Hindistan, Pakistan, Vietnam ve Kamboçya’nın önemli ağırlığının ötesinde, her ülkede üretilen giysi görevlerini ve türlerini de dikkate almak gerekir. Bu bağlamda, Inditex, daha mevsimlik giysilerin üretimini son trendlere daha yakın tutarak, temel ve daha zamansız giysilerin üretimini Asyalı tedarikçilerine odaklamıştır.

Bu strateji, şirketi potansiyel tedarik zinciri kesintilerinden korumak ve sezonda belirli bir noktada mağazalara talep gören giysilerin daha hızlı teslim edilmesini sağlamak için tasarlanmıştır. Ancak perakende satış noktaları ve çevrimiçi platformları, Asyalı tedarikçilerinden deniz yoluyla gönderilen malları giderek daha uzun teslim süreleriyle almaktadır. Bu metodoloji, yukarıda belirtilen gerginliklerin neden olduğu kesintilere yanıt olarak yılın başından itibaren iyileştirildi.

Inditex, Reuters tarafından erişilen verilerin doğruluğunu ne doğruladı ne de yalanladı, ancak Asya üretiminin çoğunun deniz yoluyla geldiğini belirterek bu stratejiyi yineledi. Ancak şirket, istisnai durumlarda başka ulaşım yöntemlerine başvurabileceklerini belirtti. Ticaret gemilerinin alternatif rotalar kullanmak zorunda kalması nedeniyle “daha yüksek yakıt tüketimi ve olağanüstü ek ücretler nedeniyle artan ulaşım maliyetleri riski”ni kabul ederken bile şirket deniz taşımacılığına öncelik vermeye devam ediyor.

Kârlılık açısından, bunun 2024’ün ilk yarısını 31 Temmuz’a kadar net kârda %10,23 artışla 2,778 milyar avroya ve satışlarda %7,2 artışla 18,065 milyar avroya ulaşan şirketi önemli ölçüde etkilemiş gibi görünmüyor. Bu büyümenin Inditex’in çevresel etkisindeki dalgalanmalarla birlikte elde edilip edilmediği ve dolayısıyla satış ve kâr büyümesini sera gazı emisyonlarındaki artıştan ayırıp ayıramadığı henüz belli değil. Eğer öyleyse, şirket 2030 yılına kadar emisyonlarını 2018 baz yılına göre %50’den fazla azaltma ve böylece 2040 yılına kadar net sıfır emisyonlu bir şirket olma gibi temel çevresel hedeflerine doğru ilerleyebilir.