Yeni bir araştırma, Y kuşağı ve Z kuşağının modanın dijital varlıklarını ve moda NFT‘lerini en çok satın alan demografi olduğunu ortaya koyuyor. Sanırım bu şaşırtıcı değil.
Moda/yaşam tarzı ticaret platformu Centra’nın Temmuz ayında 2.000 tüketiciyle yaptığı ankette, Retail Tech Innovation Hub’a göre tüm katılımcılar için %9’a karşın Y kuşağının %21’i ve Z kuşağının %19’u bir dijital moda varlığı veya NFT satın aldı.
Moda endüstrisi dijital varlıklara nasıl bakıyor?
Dijital varlık satın alanların %38’i bunları bir yatırım olarak gördü (Z kuşağı arasında %46). Z kuşağı müşterilerinin %31’i dijital avatarlarını NFT satın almalarının ana nedeni olarak görmek isterken, genel olarak yanıt verenlerin %39’u dijital avatarların Metaverse geliştikçe önümüzdeki iki yıl içinde norm haline geleceğine inanıyor.
Yine de, dörtte biri (%27) NFT’lerin modanın geleceği olduğuna inanırken, %29’u moda NFT’lerinin geçici bir heves olduğunu, %25’i NFT’lere güvenmediğini ve %24’ü ise NFT’lerin sadece moda markalarının alışveriş yapanlara daha fazla “şey” satması ile modanın geleceği olduğunu düşünüyor.
Moda endüstrisi, NFT’leri erken fark eden alanlardan biridir. Mart 2022 tarihli bir Shopify raporu, Vogue Business Index’teki işletmelerin %17’sinin belirli bir kapasitede NFT’ler denediğini ortaya çıkardı.
NFT’ler, fiziksel ürünler için güçlü bir koleksiyoncu pazarı bulan segmentler olan sokak giyimi ve spor ayakkabılarda özellikle popüler olduğunu kanıtladı.
Dot.LA’ya göre, yüksek profilli sokak giyimi NFT sürümleri Puma ve Renowned gibi markalarda görünmeye devam ediyor. Ağustos ayında Tiffany, CryptoPunk NFT sahiplerinin NFT’lerini fiziksel kolyelere dönüştürmesine izin veren sokak giyimi odaklı bir promosyon başlattı.
Yine de, bazıları NFT balonunun patladığını düşünüyor. Bir CNN Business makalesine göre, NFT hacmi Ocak ayındaki zirvesinden %89 oranla düştü, NFT pazar yeri OpenSea’de ticaret Haziran 2021’den bu yana en düşük seviyesine ulaştı ve Bored Ape Yacht Club koleksiyonu gibi bir zamanlar çok rağbet gören NFT’ler zirve seviyelerin bir kısmında işlem görüyor. NFT’lerin bağlı olduğu kripto para piyasasındaki istikrarsızlıkla birlikte koleksiyonlara olan genel ilginin azalması, NFT alımlarının ve ticaretinin azalmasının iki olası nedenidir.
Türkiye’nin hijyen ve sağlık alanlarında lider markalarını bünyesinde bulunduran Reckitt Türkiye’de üst düzey atama gerçekleşti. Buna göre Yunus Akaltan, Reckitt Türkiye’de sağlık ve hijyen markalarının İnsan Kaynakları Direktörlüğü görevine getirildi.
Reckitt Türkiye’de İK düzeyinde önemli bir atama gerçekleşti. 2009 yılında Dokuz Eylül Üniversitesi Çalışma Ekonomisi bölümünden mezun olan Yunus Akaltan, kariyerine 2011- 2012 yılları arasında Hayat Kimya’da İnsan Kaynakları sorumlusu olarak başladı. Sırasıyla BSH Home Appliances ve Kale Pratt & Whitney’de İK departmanlarında görev aldı. Continental çatısı altında Türkiye, Almanya ve Dubai’de üst düzey görevlerde yer alan Akaltan, 6 sene boyunca İnsan Kaynakları Uzmanı, Yetenek Yönetimi ve Organizasyonel Gelişim Müdürü ve Orta Doğu ve Kuzey Afrika İnsan Kaynakları Müdürlüğü pozisyonlarında bulundu.
Kariyeri boyunca İK alanında birçok önemli görev alan ve son olarak Tatko 1927’de İK Direktörlüğünü üstlenen Yunus Akaltan, Reckitt Türkiye çatısı altında Yetenek Kazanımı, İşveren Markası, Yetenek Yönetimi, Eğitim, Gelişim Planlamaları ve Çalışan Deneyimi de dahil olmak üzere tüm insan kaynakları stratejilerinin ve operasyonlarının yönetiminden sorumlu olacak.
2021’in başlarında, çok sayıda çalışanın daha kazançlı mecralar aramak için işlerinden ayrıldığına dair raporlar Büyük İstifa olarak bilinen olguya yol açtı. Bir süredir her ne kadar bu konuyu rafa kaldırmış olsak da, yeni bir araştırma istifaların henüz daha yeni başlamış olabileceğini gösteriyor.
2023’te daha güçlü bir ‘büyük istifa’ söz konusu olabilir
Computer World – Isolved tarafından yapılan yeni bir ankete göre tükenmişlik, endişe ve finansal güvenlik ihtiyacı gibi faktörler tüm çalışanların yaklaşık yarısını 2023’te yeni iş seçeneklerini keşfetmeyi planlamaya yöneltiyor. Isolved, yeni iş fırsatlarını değerlendiren insan sayısının 2020 ve 2021’de görülenlerle kabaca tutarlı olduğunu buldu. Geçen yıl yeni pozisyonlara fiilen başvuran çalışanların %37’sinin %60’ı iş değiştirdi. Bunların %62’si daha yüksek maaş istediği için, %32’si daha iyi yan haklar istediği için ve %25’i daha fazla çalışma esnekliği istediği için bunu yaptı.
Perakende, son birkaç yılda benzersiz bir şekilde yüksek oranda iş kaybı yaşadı ve Temmuz ayında McKinsey tarafından hazırlanan bir rapor, ön saflardaki çalışanların, yani müdür ve direktör pozisyonlarının, kendilerini iş değiştirmeye teşvik eden faktörleri diğer rollerdekilerden farklı şekilde sıraladığını gösteriyor.
McKinsey araştırmasına göre, perakende ve konaklama sektörlerindeki ön saflarda çalışanların işten ayrılma oranı diğer sektörlere göre neredeyse iki kat daha yüksek. Perakende sektöründe çalışanların işlerini bırakma olasılığı diğer sektörlerdekilere göre %30 daha fazla. Esneklik, kariyer gelişimi, sağlık/mutluluk, tazminat ve anlamlı bir iş arzusu bu çalışanların işlerini bırakmak istemelerinin en önemli beş nedeni oldu. Bu çalışanların ise yarısı 2023’te yeni iş seçeneklerini keşfetmeyi düşünüyor. Bu da sektörde ikinci bir değişim beklentisi yaratmış durumda.
Son yıllarda, sürekli olarak yeni trendleri karşılamak için yüksek hacimli ucuz, düşük kaliteli giysilerin üretimini tanımlayan bir terim olan ‘hızlı moda’, gelişen dünyada çevre ve tedarik zinciri çalışanları pahasına batı ülkelerinin tüketim iştahını tatmin etti.
Green Washing kampanyaları, tüketicilerin sürdürülebilir ürünlere yönelik artan talebini karşılamak için yaygın olarak kullanılıyor ancak GlobalData’nın tüketici duyarlılığı anketi, ‘kolay ve uygun fiyatlı’ mega trendin yıllar boyunca önemli bir satın alma etkisi olmaya devam ettiğini ortaya koydu.
Buna rağmen, gezegenimiz ve sağlığımız pahasına giderek küreselleşmemiş bir tekstil endüstrisine doğru ilerliyoruz.
1990’lardan 2022’ye
Hızlı moda, 1990’larda başlayan yeni bir olgudur. Soğuk savaş sonrası küreselleşme bağlamında, batılı şirketler büyük çapta dış kaynak kullanımı ve hazır giyim fabrikalarını gelişmekte olan ülkelere taşeronlaştırdı. Bu, ABD tekstil endüstrisinde 1990’dan 2011’e kadar istihdam edilen işçi sayısındaki hızlı düşüşü açıklıyor (The Atlantic, 2022).
ABD hızlı moda endüstrisi buna bir örnektir. Duke Üniversitesi’nde yapılan bir araştırma (2013), ABD’nin en fazla sayıda ürün ve giysiyi, hazır giyim işçilerine ödenen aylık asgari ücretlerin dünyanın en düşükleri arasında olduğu, gelişmekte olan ülkelerden ithal ettiğini gösterdi. Liste, ABD’de satılan en büyük giysi üreticileri olarak Bangladeş, Vietnam, Endonezya ve Kamboçya’yı içeriyor ancak bunlarla da sınırlı değil.
Son zamanlarda tüketiciler bu temaya ilgi duymaya başladı ve bu konuda birçok belgesel hazırlandı. Andrew Morgan’ın 2015 tarihli ‘The True Cost’ belgeseli bunlardan en bilinenidir. 24 Nisan 2013’te Bangladeş’te yaşanan trajik olayların öyküsünü anlatıyor bu belgesel. En büyük küresel moda markalarının birçoğuna tedarik sağlayan bir hazır giyim fabrikası olan Rana Plaza çöktü ve orada çalışan binden fazla kişi öldü. ‘The True Cost’, hızlı moda markalarının yapısının tanımı gereği sürdürülemez olduğunu vurguluyor. Her sezon yerine haftada bir olmak üzere yılda 52 koleksiyon ve kısa süre dayanacak şekilde tasarlanan giysiler. Esasen, bir elbise için çok az para ödüyorsanız, bunun nedeni başka birinin bedelini ödemesidir.
Rana Plaza felaketinin ardından Carry Somers ve Orsola de Castro, moda endüstrisinin neden olduğu insan hakları ihlalleri ve çevresel bozulma hakkında farkındalık yaratmak için dünyanın en büyük moda aktivizmi hareketi olan Fashion Revolution‘ı kurdu. Her yıl Bangladeş’teki Rana Plaza felaketinin yıldönümüne denk gelen Moda Devrimi haftası kutlanıyor. Bu hafta boyunca kaybedilen canları anıyor ve kimsenin moda için ölmemesini talep ediyorlar, ediyoruz.
Green Washing ve hızlı moda trendleri
Modada Green Washing: ‘Bir Elbiseye Çok Az Para Ödüyorsanız, Bunun Nedeni Başka Birinin Bedelini Ödemesidir’
Dünyanın dört bir yanındaki tüketiciler; geri dönüştürülmüş plastik, organik pamuk, sorumlu bir şekilde tedarik edilen yün vb. ile yapılan yeni kumaşların reklamını yapan kampanyalar görüyor. Bu green washing – yeşil yıkamaya ortak olan markalar, modaya uygun stilleri uygun fiyatlarla yaparak popülerlik kazanıyor. Son zamanlarda tüketicilerin sürdürülebilirliğe olan ilgisinin artmasıyla, bu yeşil girişimler şirketlere diğer hızlı moda oyuncularına kıyasla rekabet avantajı ve daha iyi bir tüketici algısı sağladı. Sorun şu ki, bu özel koleksiyon kendi içinde sürdürülebilir olabilir, ancak tüm işin yalnızca asgari bir bölümünü temsil ediyor.
Çevre ve sağlık tepkisi
Batılı moda trendlerinin sonucu ve tekstil tedarik zincirlerinin mevcut organizasyonu trajik bazı sonuçları getiriyor. Örnek vermek gerekirse, Şili’deki Atacama Çölü en büyük açık depolama alanlarından biriyken, Gana hızlı moda artıkları nedeniyle büyük bir çevre felaketi yaşıyor. Çevre Koruma Ajansı (EPA), ABD’deki tüm giysilerin yaklaşık %84’ünün sonunun her yıl çöp olduğunu belirtiyor.
Çevre sorunları kadar sağlık sorunları da var. Ulusal Biyoteknoloji Bilgi Merkezi, giysilerdeki kimyasalların potansiyel sağlık risklerini içeren “Tekstilden cilde kimyasallar: benzotiyazolün in vitro permeasyon çalışması” makalesini yayınladı. Ek olarak, atık sular doğru bir şekilde bertaraf edilmediğinde zehirlidir, su tablasını ve toprağı kirleterek sudaki yaşamı öldürür. Ayrıca WaterWorld, bir çamaşır makinesinin her döngüsü sırasında suya 700.000’den fazla mikroskobik plastik elyafın ve zararlı kimyasalların salınabileceğini bildiriyor. Kolay ve uygun maliyetli mega trend ve küreselleşmeden uzaklaşmanın yeniden canlanması sürdürülebilir giysilerden, kısa bir tedarik zincirinden, adil ticaretten ve kişiye özel üretimden geçmektedir. Tekstil ve hazır giyim endüstrisindeki değer zincirinin tüm yönleri arasında işbirliği ve şeffaflığa acilen ihtiyaç duyulmaktadır.
Ancak GlobalData, “Tüketici Anketi Öngörüleri: Mega Trend İzleme—TrendSights Etkisindeki Değişimleri Anlamak” anketinde, “kolay ve uygun fiyatlı” mega trendin yıllar boyunca önemli bir satın alma etkisi olmaya devam ettiğini söylüyor. Anket, çevresel ve etik kaygıların artmadığını ve yükselen enflasyonun, tedarik zincirindeki aksamaların ve Ukrayna çatışmasının küreselleşmeden uzaklaşmayı körüklediğini, küresel olanın giderek yerel hale geldiğini ortaya çıkardı. Asya’daki şirketler ABD, Meksika ve Orta Amerika’daki fırsatları araştırıyor. Neden? Güvenlik veya daha uygun bir ifadeyle tedarik zinciri dayanıklılığı. Bunun düzenleme ve işçi hakları açısından hızlı moda endüstrisi üzerinde olumlu bir etkisi olabilir.
2022 yılını sonlandırırken, perakende sektörünün her departmanına sektörü sormaya devam ediyoruz. Yüksek enflasyonist ortamda sektörün etkilediği en önemli süreçlerden biri de operasyon süreçleri ve maliyetleri oldu.
Biz de sektörün 3 önemli perakende COO’suna 2022 değerlendirmeleri ve 2023 önerilerinisorduk.
Değerli yorumları ve önerilerine aşağıdan erişebilirsiniz.
İyi okumalar.
Murat Hatipoğlu, ENPLUS – YK Üyesi ve COO
Perakende COO’larına Sorduk 1
2022 değerlendirmeleri ◾Pandeminin ve enflasyonun etkili olduğu 2022 yılı her sektörde büyük değişimler yarattı. Bu süreçte perakende de en çok etkilenen sektörlerden biri oldu. Yıl içinde tüketicilerin alışveriş alışkanlıklarında değişim yaşandı ve bu durum lüks perakende sektörünün önemini daha da artırdı. İçerisinde olduğumuz enflasyonist ortamlarda bilhassa ithal ürünlerde fiyatlar döviz ve enflasyon durumuna göre artış gösteriyor. Tüketiciler de satın alacağı ürünün fonksiyonuyla çok daha fazla ilgilenmeye başladı ve hayatını kolaylaştıracağını düşündüğü ürüne yönelerek satın alma alışkanlığı kazandı. Eskiden alışverişlerde ‘ucuz olsun, sürekli değiştireyim’ anlayışı hakimdi ancak yeni dönemde ‘al, kullan ve at’ bakış açısından hızla uzaklaşıldığını söyleyebiliriz. Fonksiyonel ürünlere olan talep sayesinde Enplus olarak satışlarımız 2022 yılında beklentimizin üzerinde arttı. ◾Enplus olarak önceki yıllarda yaptığımız doğru yatırımlar neticesinde 2022 yılını çok verimli bir şekilde geçirdik. Doğru atılımlar ve stratejiler ile toplam mağaza sayımızı 32’ye çıkardık. Türkiye’nin dört bir yanında açılışını gerçekleştirdiğimiz bu mağazalarımızın yanında hayata geçirdiğimiz Jura Hospitality Center ile kullanıcılarımız için yeni nesil bir servis hizmeti başlattık. Enplus Customer Care Center ve Sage Experience Center ile mükemmel müşteri deneyimi yaratmayı amaçladık. Tam 5 yeni seçkin markayı bünyemize kattık. ‘En iyi kahve makineleri en iyi kahveyi hak eder’ misyonuyla artık kendi kahvemizin de olması gerektiğini düşündük ve Hola Sol markasını yarattık. Son teknoloji kahve makinelerimizin de içinde bulunduğu kahve kategorimiz 2022 yılında bir önceki seneye göre yüzde 112’lik bir büyüme gösterdi. Jura ve Sage markalarımızla pazarda lider rol oynamaya devam ettik. En değerli varlığımız insan kaynağımıza da yatırım yapmaya devam ettik. Alanında uzman çalışanlarımızla daha da güçlendik. Bu süreçte çalışanlarımızın sayısı 243’e yükseldi. Tüm bu faaliyetlerimiz sonucunda da 2022 yılını 2021’e göre enflasyondan arındırılmış bir şekilde cirosal bazda yüzde 46’lık bir büyüme ile kapatıyoruz.
2023 önerileri ◾Doğru ürün her zaman tüketicinin satın alma kararını etkileyen en önemli unsur olmaya devam ediyor. Tüketicilerin uzun yıllar boyunca kullanabilecekleri, dayanıklı ve kaliteli ürünlere yönelmelerini öneririz. 2023’ün de bu bakış açısıyla lüks perakende sektörünün daha da önem kazanacağı bir yıl olacağını öngörüyoruz. ◾2023 yılında da e-ticaret ve dijitalleşmeye yatırım yapan firmaların bir adım öne çıkacağını düşünüyoruz. Perakende şirketlerinin bir lojistik ve IT şirketlerine dönüşmeleri gerektiğini düşünüyor, biz de bu doğrultuda konu ile ilgili yatırımlarımıza devam ediyoruz. Yeni yıla daha da güçlü girebilmek için hem fiziki hem online sistemimize ciddi yatırımlar yapıyoruz. Şu an omnichannel sistemini kullanan perakendeciler içindeyiz. Fiziksel ve dijital mağazacılıktaki gücümüzü birleştirerek ‘figital’ mağazacılık yapıyoruz. Bugün ciromuzun yüzde 20’si online tarafından geliyor. 2023’te bu oranı yüzde 25’e çıkarmayı hedefliyoruz. 2023’ün en büyük yeniliği mağazada kasasız ödeme sistemi olacak. Müşteri mağazanın her yerinde satın almış olduğu ürünün ödemesini yapabilecek. Benzer şekilde kullanıcılarımızın hayatını kolaylaştırmak adına yazılım geliştirmelerimiz de sürüyor. İçerisindeki çeşitli içeriklerle kişiselleştirilmiş müşteri ve kullanıcı odaklı bir aplikasyon üzerinde çalışıyoruz. Böylece Enplus dijital dünyasının 360 derece tamamlanmasını sağlayacağız. ◾Deneyim mağazacılığı daha da önem kazanacak. Enplus olarak müşterinin mağazada geçirdiği zamanı daha anlamlaştırmak ve müşteri deneyimini arttırmak için bu konuya ayrıca önem veriyoruz. Bu mağazalarda müşteriler ürünleri deneyimleyebilme imkânı da buluyor. Müşterilerimiz satın almak istediği ürünü satın almadan önce mağaza içerisinde kullanabiliyor. Markaların bu yönde yapacakları yatırımların onları uzun vadede kazançlı çıkaracağını öngörüyoruz.
Dilara Neyişçi Çağlı, MR. D.I.Y – COO
Perakende COO’larına Sorduk 2
2022 değerlendirmeleri ◾Evde geçirilen sürede yaşanan artış, ev aktivitelerinin ve hobi ürünlerine ilginin artmasını sağladı. Bu trend artarak devam edecek. ◾Geleneksel mağazacılık, sektörde önemli bir rol üstleniyor. Bununla birlikte, ustalığın artık pahalılaşması üzerine tüketiciler kendin yap mağazalarına yönelmeye başladı. Bu açıdan doğru adımlar atan firmalar aracılığıyla “kendin yap” mağazacılık daha da tercih edilecek ve her geçen gün rekabette ön plana çıkacak. ◾Kalite ve güven, tüketici açısından en önemli konular olmaya devam edecek. Kaliteli ve güvenilir ürünleri uygun fiyatlarla sunan firmalar, sektörde avantajı yakalayacak. ◾Sektörün değişime açık ve dünyadaki trendleri yakından takip eden Türkiye’de son 10 yılda çok önemli mesafe kat ettiğini göz önüne aldığımızda, sektördeki olumlu seyir devam edecek.
2023 önerileri ◾Z kuşağının tüketime aktif olarak katılması, her sektörde olduğu gibi bizim sektörümüzde de değişimi beraberinde getiriyor. Genç nesil araştırmayı seven, bilgili, pragmatik, isteklerinin anında gerçekleşmesini isteyen, çevresel ve sosyal konulara çok duyarlı, artırılmış performans arayışında olan bir kitle. Trendler de buradan şekilleniyor. Sektör, yaşanan değişime dinamik, çevik ve hızlı bir şekilde ayak uydurmalı, aynı zamanda tüketiciyle empati yapabilmeli. ◾Tedarik zinciri, 2023’te en çok konuşulacak konular arasında olacak. Ürünü hızlı tedarik edip en uygun fiyatla tüketiciye sunmak çok büyük önem kazanacak. Şirketler, önümüzdeki yıl başarıyı yakalayabilmek adına şimdiden bu adımları atmalı. ◾Sektör; genel itibariyle beğeniye hitap eden, gerek perakende gerekse konsept ürün üretimi konusunda sürekli olarak değişen ve gelişen bir sektör. Beğeniye hitap ettiğinden dolayı sürekli kendini yenilemeli ve iyileştirmeli.
Aykut Cindemir, Bang & Olufsen – COO
Perakende COO’larına Sorduk 3
2022 değerlendirmeleri ◾2022 yılının sonuna gelirken, hedeflerimizin gerçekleştirmemiz bizi oldukça umutlandırıyor. Pandeminin etkilerini tamamen yitirmesiyle Tax Free satışlarımızda %120’nin üzerinde artış beklenmektedir. Bu sayede perakende de satış sorunu olmayan bir dönem yaşıyoruz. ◾Yılın en büyük kampanya dönemleri; özellikle Single Day, Black Friday ve yılbaşı hediye kampanyalarında AVM ve cadde mağazalarımız ziyaretçi sayılarını oldukça artırdı. ◾Fiyat artışlarının bir düzene oturması ülkemizin yine çok büyük bir kolaylıkla ortama uyum sağlaması, ekonominin canlı kalmasına yol açacaktır. ◾2022 son çeyrekte yeni teknolojik yatırımlar ile şirketlerin dijital dönüşümleri yine hız kazanacaktır. Biz de aynı şekilde perakendede bu konuda öncü olmaya devam edeceğiz.
2023 önerileri ◾Çoğu marka artık pandemi etkilerini tamamen üzerinden atmış gibi görünüyor. Bir çok marka mağazalarını yeniledi, yeni logolar, imajlar kullanmaya başladı bile. 2023 yine güçlü yatırımlar ile yeni mağazalar açılan bir dönem olacaktır. Biz de mağaza yatırımlarımızı bu doğrultuda devam ettireceğiz. ◾Dijital dönüşüm ile e-ticaretin önemi daha da artacaktır. Pandemi sonrası mağaza ziyaretçi sayılarındaki artış, yine pandemi öncesindeki gibi e-ticaret alışverişlerine dönüş ile bir miktar azalabilir. ◾Enerji problemlerini diğer ülkelere göre daha az yaşıyor olmamız büyüme konusunda sektörü olumlu etkileyebilir.
Togg ve Migros, kullanıcılara benzersiz bir deneyim sunmak için bir niyet mektubu imzaladı. Buna göre Togg Akıllı Cihaz’da Migros mobil uygulaması yer alacak ve Togg Akıllı Cihaz’a Migros siparişleri teslim edilecek şekilde hizmetler karşılıklı olarak entegre edilecek.
Akıllı cihazlar etrafında kullanıcı odaklı hizmetler sunarak bir teknoloji ve ekosistem sağlayıcısı olma misyonuyla yola çıkan Togg ile Migros, güçlerini birleştiriyor.
İş birliği kapsamında yeni nesil iş modellerinin geliştirilmesi de önceliklendirilecek.
‘Kullanıcı deneyimini en üst seviyeye taşımayı hedefliyoruz’
Açıklamada konuya ilişkin değerlendirmesine yer verilen Togg Üst Yöneticisi (CEO) Gürcan Karakaş, sektöründe her zaman yenilikleri hayata geçiren Migros ile iş birliği yapmaktan büyük mutluluk duyduklarını dile getirdi.
Togg ve Migros’tan Benzersiz Kullanıcı Deneyimi İş Birliği
Togg’u tamamen kullanıcı odaklı bir yaklaşımla oluşturduklarını belirten Karakaş, ‘Geliştirdiğiniz bir ürün gücünü kullanıcıdan almıyor ise bu ürün ve hizmet ölmeye mahkumdur. Kullanıcıyı odağa aldığımız ve veri üzerine inşa ettiğimiz iş modelimizde yeni iş birlikleriyle kullanıcı deneyimini en üst seviyeye taşımayı hedefliyoruz. Migros ile imzaladığımız niyet mektubu ile de kullanıcılar hem Togg’un hem Migros’un hizmetlerinden yararlanabilecek. Aynı zamanda Migros ile yeni nesil iş modellerinin geliştirilmesi konusunda da birlikte çalışacağız.’ ifadelerini kullandı.
‘Togg kullanıcılarına benzersiz bir alışveriş deneyiminin kapılarını açıyoruz’
Migros Ticaret AŞ İcra Başkanı Özgür Tort ise, ‘Migros olarak, öncülük ettiğimiz perakende sektöründeki tecrübemiz ve yenilikçi vizyonumuz ile tüketicilerin yaşamlarına hız ve kolaylık katan inovatif çözümler geliştiriyoruz. İleri teknolojiyi odağımıza alarak hayata geçirdiğimiz akıllı çözümlerle çağın ötesinde bir perakende deneyimi sunuyoruz. Bugün ise Türkiye’nin gurur projesi Togg ile birlikte alışveriş deneyimini yeni boyuta taşıyan benzersiz bir projeyi hayata geçirmenin heyecanını yaşıyoruz.’ ifadelerini kullandı.
‘Mağazalarımızın otoparklarında Trugo şarj noktaları oluşturmak üzere çalışmalarımız devam ediyor’
‘Togg kullanıcılarına benzersiz bir alışveriş deneyiminin kapılarını açıyoruz. Yol güzergahı üzerindeki en yakın Migros mağazasını bularak alışverişlerini de yapabilecekler. Bunun yanında mağazalarımızın otoparklarında Trugo şarj noktaları oluşturmak üzere çalışmalarımız devam ediyor. Togg kullanıcıları, bu hizmetimizden de faydalanabilecek ve Migros’ta alışverişlerini yaparken elektrikli araçlarını kapıda şarj ederek zaman tasarrufu sağlayacaklar. Ayrıca Togg Teknoloji Kampüsü içerisinde yer alacak satış mağazamızda 3 bin 500’den fazla ürün çeşidini kampüs çalışanlarına zamandan tasarruf sağlayan yenilikçi bir alışveriş deneyimi ile sunacağız.’
Starbucks, mağazalarını daha kapsayıcı ve herkes için erişilebilir hale getirme vaadinin bir parçası olarak “topluluk mağazaları” konseptini istikrarlı bir şekilde genişletiyor.
Starbucks’ın topluluk konsepti, ilk kez 2015’te piyasaya sürüldüğünden bu yana engelliler topluluğunu güçlendirmeye adanmış mağazalardan, hizmet üyelerini işe almak ve onurlandırmak için tasarlanmış mağazalara kadar çeşitli mağaza modellerini içerecek şekilde dünya çapında büyüdü. Bu konseptin amacı, topluluklarda ekonomik fırsat sağlama ve yerel kâr amacı gütmeyen kuruluşlarla ortaklık içinde bir etki yaratmak.
Aşağıda, Starbucks’ın en eşsiz topluluk mağazalarından dokuz tanesinin özelliklerini sizler için derledik:
Seul, Güney Kore
Starbucks’ın Yeni Projesi ‘Topluluk Mağazaları’ ve En Ünlü 9 Lokasyon 1
Starbucks’ın en yeni halk mağazası, tarihi Kyungdong pazarında yeniden tasarlanmış bir sinema salonunun içinde bulunuyor. Geniş iç mekan, 1960’ların tarzına retro bir dokunuş ve modern tasarım öğeleriyle mağaza tarihi tiyatroya saygı duruşunda bulunur.
Lokasyondan elde edilen gelirin bir kısmı, bu tiyatronun bakımı ve canlılığı için bağışlanıyor. Mağaza aynı zamanda, Kore ekonomisinde fırsatlara giden daha fazla yol oluşturmaya yardımcı olmak için topluluk üyelerine istihdam fırsatları sağlıyor.
Washington, DC
Starbucks’ın Yeni Projesi ‘Topluluk Mağazaları’ ve En Ünlü 9 Lokasyon 2
Starbucks’ın Amerika Birleşik Devletleri’ndeki ilk imza mağazası, Washington DC’deki Gallaudet Üniversitesi kampüsünün yakınında bulunuyor (Gallaudet, özellikle işitme engellilere ve işitme güçlüğü çekenlere adanmış tek ABD üniversitesidir).
Mağaza, işitme engelliler topluluğunu güçlendirmek için tasarlanmıştır. İster işiten, ister ağır işiten, ister sağır olsun, tüm çalışanlar ASL’de yetkindir.
Girişin hemen içinde, işitme engelli bir sanatçı olan Yiqiao Wang tarafından yapılmış, bir duvar resmi de bulunuyor.
Gallup, NM
Navago Nation’a (ABD’deki en kalabalık kabilelerden biri) adanmış ilk Starbucks lokasyonu aynı zamanda zincirin New Mexico’daki ilk topluluk mağazasıdır. Personelinin neredeyse tamamı Navajo çalışanlarından oluşur ve “Navajo Nation” gururunu yansıtan sanat ve tasarım öğelerine sahiptir.
Öğeler, “Büyükanne Yönü” başlıklı bir Diné yaşlısının 6 metrelik bir duvar resmini içerir. Navajo sanatçısı Daniel Josley tarafından boyanmıştır. Duvar resmi, Gallup topluluğunu ve Navajo Nation’ı anlatmak için sıcak renkler kullanıyor.
Seattle
Kraken Community Iceplex içinde yer alan bu topluluk mağazası, Seattle’ın en çeşitli mahallelerinden biri olan Northgate topluluğunu desteklemek için bir alan olarak da hizmet vermektedir. Kraken ve Starbucks, yıl boyunca insanları bir araya getirmek ve yerel Title I okullarındaki çocukların Iceplex’i ziyaret etmeleri ve hokey sporu hakkında bilgi edinmeleri için okul gezileri düzenlemek gibi topluluk programlaması yoluyla bir içerme ve aidiyet duygusu geliştirmek adına işbirliği yapıyor.
Chicago
Mayıs 2022’de Starbucks, ABD’deki tek askeri eğitim kampı yeri olan North Chicago, Illinois’deki Naval Station Great Lakes yakınlarında 100. Askeri Aile Mağazasını (MFS) hizmete sundu.
Mağaza, yerel bir gazi tarafından yapılmış el yapımı ahşap bir Amerikan bayrağı ve eski üniformalarını Starbucks ortaklarının giymesi için ileri dönüşüme tabi tutan yerel bir emekli Albay tarafından hediye edilen bir askeri önlük dahil olmak üzere benzersiz ve orduya özgü sanat eserlerine sahiptir.
Washington, DC
Washington, DC’deki tarihi Anacostia semtinde bulunan bu topluluk mağazasında, konumundan esinlenerek DC merkezli Aniekan Udofia’nın renkli ve panoramik bir duvar resmi bulunuyor.
Mağaza, genç nüfus için eğitici ve güvenli bir ortamı teşvik eden fırsatlar sunmaya kendini adamış, kâr amacı gütmeyen yerel bir kuruluş olan Children of Mine Youth Center‘ın yanında yer almaktadır. Starbucks ve COMYC, çoğu sadece çocuklar için değil tüm aile için olan okul sonrası programlar, etkinlikler ve yemekler yoluyla mahalledeki ailelere destek sağlamak için yıllar boyunca ortaklık çalışmaları gerçekleştirdi.
Los Angeles
Şehrin Watts semtindeki bu topluluk mağazası, Starbucks’ın insanları ve toplulukları bir araya getirme hedefini genişletiyor. Topluluk etkinlikleri için tasarlanmış bir eğitim odasına ev sahipliği yapıyor. Mağaza çalışanları toplumla iç içe ve mahalle hibeleriyle yerel gençlik odaklı kâr amacı gütmeyen dört kuruluşu destekliyorlar.
Mağazanın dış cephesinde, yerel sanatçı Mike Norice tarafından yaptırılan iki duvar resmi bulunuyor. “Topluluk ve Sevgi” başlıklı sanat eseri, Watts mahallesini bugünkü haline getiren önemli olaylardan ilham almış.
Jakarta, Endonezya
Starbucks Endonezya, bölgedeki ilk imza mağazasını Aralık 2022’de açtı. İşitme Engelliler, ağır işitenler ve işaret dili topluluklarına adanmış mağaza, işaret dili dersleri ve işaret dilinde kahve atölyeleri sunuyor.
Mağaza, uzun oval şekilli topluluk masası ve zemindeki daire detayları gibi toplulukları birleştirme ruhunu simgeleyen tasarım öğeleriyle dolu. En dikkate değer özellik, sağır sanatçı Indira Natalia’nın “sıcak ve davetkar Starbucks deneyimini” tasvir etmesi amaçlanan yaklaşık 19 metre yüksekliğindeki duvar resmidir.
Guangzhou, Çin
starbucks'ın yeni projesi 'topluluk mağazaları' ve en ünlü 9 lokasyon 17
Guangdong Engelliler Derneği ve Guangdong İşitme Engelliler Derneği yakınında bulunan bu imza mağazası, Çin’in dört bir yanından Çin işaret dilini akıcı bir şekilde bilen işitme engelli ve işitme güçlüğü çeken çalışanları istihdam etmektedir.
Bar alanının üzerindeki ahşap çerçeveler, aşk jestini işaret diliyle ifade edecek şekilde düzenlenmiştir. Kapsayıcı bir ortam yaratmak ve müşterileri işitme engelliler topluluğu hakkında daha fazla bilgi edinmeye teşvik etmek adına mağaza, topluluk için işaret dili dersleri ve işaret dilinde kahve atölyeleri de sunuyor.
Teksas’ta, hamburger zinciri McDonald’s, müşterilerin ilk kez tamamen temassız sipariş vermesine ve paket servis almasına olanak sağlamak için robotlar, konveyörler ve coğrafi konum belirleme ile denemeler yapıyor.
Konveyör bandından hamburgerler
mcdonald’s i̇lk temassız restoranı test ediyor 1mcdonald’s i̇lk temassız restoranı test ediyor 2
.
McDonald’s, Fort Worth‘ta yeni bir konsepti test ediyor. Restoran normalden çok daha küçük, ama bu özellik restoranın en az şaşırtıcı yönü. Birkaç koltuk olmasına rağmen, restoran aslında hareket halindeyken fast food’larını alan ve özellikle bunu mümkün olduğunca hızlı ve temassız bir şekilde yapmak isteyen müşterilere yönelik olarak geliştirilmiş.
Müşteriler, siparişlerini gerçek bir çalışanla etkileşime girmek zorunda kalmadan üç şekilde verebilirler. İlk seçenek, kart ödemelerinin yanı sıra ilk kez nakit ödeme kabul eden kiosklardan içeriden sipariş vermek. Bu seçenek ile siparişler hazır olduğunda, taşıma bandından bir paket servis rafına geçerek müşteri önüne sunuluyor. Dışarıda, yemek kuryeleri ve siparişlerini hızlı bir şekilde almaya gelenler için özel park yerleri ayrılmıştır.
Arabada kalmayı tercih edenler, bir noktadan sipariş için klasik arabalı servis veya mobiluygulama aracılığıyla önceden sipariş vermiş olanlar için yeni Order Ahead Lane arasında seçim yapabilir. Müşteriler siparişlerini oraya gelir gelmez – yine otomatik olarak taşıma bandı aracılığıyla – teslim alırlar. Lokasyon teknolojisi sayesinde, müşteriler yaklaştığında personele haber verilir, böylece restoranın yakınlarına geldiklerinde siparişleri hemen hazırlanmaya başlanabilir.
McDonald’s temassız restoranda %90 paket servis
Fast-food zincirine göre bu, değişen müşterilerin ihtiyaçlarına nasıl uyum sağlayabileceğini ve onlara her zamankinden daha hızlı ve daha kolay nasıl hizmet vereceğini test etmenin “heyecan verici” bir yolu. Yeni konsept aynı zamanda yemek kuryelerinin zamandan tasarruf etmesine de olanak tanıyor ki bu göründüğünden daha önemli: McDonald’s zaten pandemiden bu yana satışlarının %90’ını paket servisten sağlıyor.
Yine de herkes bu yeni test mağazalarına karşı hevesli değil. Aktivistler, otomasyonun istihdam için kötü olduğunu ve McDonald’s’ın fiziki çalışanlarına daha fazla ödeme yapmasının daha iyi olacağını düşünüyor. Ancak fast-food zinciri, mutfakta hala tamamen insandan oluşan bir ekibin olduğunu ve bunun tamamen test etme ve öğrenme konsepti olduğunu vurguluyor. Konseptin ne zaman genişletileceği ise açıklanmadı.
Perakende sektörü 2022 yılı ikinci çeyreğindeki büyümesini, üçüncü çeyrekte de devam ettirmiştir. Borsaya açık 9 perakende şirketi için satış, brüt kârlılık ve net kârlılık analizini aşağıdaki başlıklarda inceledik.
Bu yazıda bizi bekleyenler,
İncelenen şirketler ve sektörleri,
Cirolar,
Brüt kâr analizi,
Net kâr analizi
Ciro, brüt kâr marjı, net kâr marjına göre özet gösterimler ve sonuç
İncelenen şirketler ve sektörleri
Halka arz edilmiş şirketleri incelediğimizde perakende sektörünü üçe ayırabiliriz.
Gıda Market
Moda & Giyim
Teknoloji Market
Bu sektörler içinde yer alan şirketler birbirine tam olarak rakip olmasalar dahi sektör özelinde hepimizin aklında bir fikir oluşacaktır.
Aşağıdaki yer alan şemada perakende sektörünün kırılımı yer almaktadır. (Takip edilebilmesi için 2022 yılı verilerinde aşağıdaki renkler kullanılacak, 2021 yılı verileri turuncu renk ile gösterilecektir.)
Türk Perakendesi 2022 Kârlılık Analizi 1
Cirolar
Halka arz edilmiş perakende şirketlerinin 2021 – 2022 üçüncü çeyrekteki ciro karşılaştırma analizi aşağıdadır.
2022 üçüncü çeyrek ciro analizi aşağıdaki gibidir.
Gıda market perakendesi 215 Milyar TL’lik ciroya ulaşmış olup bir önceki yılın aynı dönemine göre satışlarını %99 arttırmıştır.
Moda & Giyim perakendesi 10 Milyar TL’lik ciroya ulaşmış olup bir önceki yılın aynı dönemine göre satışlarını %135 arttırmıştır.
Teknoloji market perakendesi 10,8 Milyar TL’lik ciroya ulaşmış olup bir önceki yılın aynı dönemine göre satışlarını %131 arttırmıştır.
Halka arz edilmiş, inceleme yapılan şirketlerin toplam cirosu yaklaşık 236 milyar TL olup 215 milyar TL ‘si gıda-market perakendeden gelmektedir.
türk perakendesi 2022 kârlılık analizi 2
2022 yılında ikinci çeyrek ile üçüncü çeyrek karşılaştırması yaptığımızda ise yüzdesel olarak satışlarını en çok arttıran sektör Giyim & Moda olup yine yüzdesel olarak satışlarını en çok arttıran şirket Suwen’dir.
Gıda Market sektöründe yüzdesel olarak satışlarını en az arttıran BİM iken en çok arttıran Migros olmuştur.
türk perakendesi 2022 kârlılık analizi 3
Brüt kâr analizi
Halka arz edilmiş perakende şirketlerinin 2021 – 2022 üçüncü çeyrekteki brüt kar karşılaştırma analizi aşağıdadır.
2022 üçüncü çeyrek brüt kar içindeki payları aşağıdaki gibidir.
Gıda markette ciro (geçen yıla göre) %99,1 artarken, brüt kar tutarı %98,6 artmıştır. Brüt kar marjı aynı kalmıştır.
2021 – 2022 üçüncü çeyrek brüt kar marjlarına baktığımızda,
Gıda market brüt kar marjı 2021 yılında %21,1 iken 2022 yılında %21,1 gerçekleşerek aynı kalmıştır.
Moda&Giyim brüt kar marjı 2021 yılında %52,2 iken 2022 yılında %57,5 gerçekleşmiştir.
Teknoloji market brüt kar marjı 2021 yılında %16,4 iken 2022 yılında %17,5 gerçekleşmiştir.
türk perakendesi 2022 kârlılık analizi 5
2022 yılında ikinci çeyrek ile üçüncü çeyrek karşılaştırması yaptığımızda ise yüzdesel olarak brüt karını en çok arttıran sektör Giyim & Moda olup yine yüzdesel olarak brüt karını en çok arttıran şirket Suwen’dir.
Gıda Market sektöründe yüzdesel olarak brüt karını en az arttıran Bizim Toptanken en çok arttıran Migros olmuştur.
türk perakendesi 2022 kârlılık analizi 34
Net kâr analizi
2022 üçüncü çeyrek net kar içindeki payları aşağıdaki gibidir.
Gıda market 8 Milyar TL’lik net kara ulaşmış olup bir önceki yılın aynı dönemine göre net karını %198 arttırmıştır.
Moda&Giyim 1,8 Milyar TL’lik net kara ulaşmış olup bir önceki yılın aynı dönemine göre net karını %379,8 arttırmıştır.
Teknoloji market 332 Milyon TL’lik net kara ulaşmış olup bir önceki yılın aynı dönemine göre net karını %1.147 arttırmıştır.
Net kar grafiği aşağıda gözükmektedir. Perakende sektöründe yaklaşık 10 milyar TL kar edilmiştir. 4,8 milyar TL olarak en yüksek net kara sahip olan şirket BİM, 2022 ikinci çeyrekte zarar eden şirket ise Carrefoursa’dır. Moda&Giyim, net karı %379,8 arttırmıştır.
(Grafikteki veriler milyon TL olarak okunmalıdır.)
türk perakendesi 2022 kârlılık analizi 35
2021 – 2022 üçüncü çeyrek net kar marjlarına baktığımızda,
Gıda market net kar marjı 2021 yılında %2,5 iken 2022 yılında %3,7 gerçekleşmiştir.
Moda&Giyim net kar marjı 2021 yılında %8,8 iken 2022 yılında %17,9 gerçekleşmiştir.
Teknoloji market net kar marjı 2021 yılında %0,5 iken 2022 yılında %3,1 gerçekleşmiştir.
Mavi ve Teknosa net karlılık oranını en fazla arttıran şirketlerdendir.
türk perakendesi 2022 kârlılık analizi 36
2022 yılında ikinci çeyrek ile üçüncü çeyrek karşılaştırması yaptığımızda ise yüzdesel olarak net karını en çok arttıran sektör Giyim & Moda olup yine yüzdesel olarak net karını en çok arttıran şirket Suwen’dir.
Gıda Market sektöründe yüzdesel olarak net karını en az arttıran Carrefoursa iken en çok arttıran Şok olmuştur.
türk perakendesi 2022 kârlılık analizi 37
Ciro, brüt kar oranı, net kar oranına göre özet gösterimler ve sonuç
Tüm sektörlerde brüt karlılık benzer oranlarda olup net karlılık şirket stratejisine, operasyonel verimliliğe, iş yapış şekline göre değişiklik göstermektedir. Aşağıdaki grafikte 2022 yılının üçüncü çeyreğindeki durum özetlenmiştir. Moda & Giyim hem brüt karlılıkta hem de net karlılıkta diğer sektörlere göre daha iyi konumdadır.
Eylül ayında Nike, pandemi kısıtlamalarının hâlâ hüküm sürdüğü Çin’deki büyümenin engellenmesi ve değişmeyen yüksek envanter hacimlerinin neden olduğu satışlarda bir düşüş bildirdiğinde, her şey felaket ve kasvetliydi. Bu durum trend ürün fısıltıları, stokları değiştirmenin tek yolunun indirim yapmak olduğu anlamına geliyordu.
Duyuru sırasında, şirketin hisseleri %20’den fazla değer kaybetti ve yatırımcıların çok sayıda sorundan endişe duymasıyla yıl içinde Nike satışları neredeyse yarı yarıya düştü.
Ancak dünyanın en büyük spor giyim şirketi olarak Nike, endüstrinin geri kalanı için bir barometre olabilir. Perakendedeki uzmanlık ve hakimiyetine rağmen, yine de iniş ve çıkışlar yaşıyor ama aynı zamanda fırtınalar ortaya çıktığında bunları savuşturmayı da başarıyor.
Nike satışları endüstrinin geri kalanı için bir barometre
Üç ay ileri sarıldığında Nike, envanter sorunlarını büyük ölçüde çözdü ve geçen hafta, önceki yıla göre %17 artışla beklentilerin üzerinde olan üç aylık satışlar bildirdi. Hisse senetleri yeniden yükseldi, Eylül ayına göre daha yüksek işlem görüyor.
Nike Başkanı ve İcra Kurulu Başkanı John Donahoe, geçen hafta yatırımcılarla yaptığı bir kazanç görüşmesinde şunları söyledi: “Pazarda aldığımız önlemler işe yaradığından envanter zirvesinin geride kaldığına inanıyoruz.”
Yıl boyunca indirim yapmak, Nike’da olduğu kadar Gap, American Eagle ve Nordstrom gibi büyük hacimlerde envanteri olan diğer büyük oyuncular için de zararlı olarak görülüyor.
